امینه ودوود: من دین و فمینیزم خود را از الله میگیرم و الله برای من یک موجود عادل است

414

امینه ودوود یکی از زنان فمینیست مسلمان امریکایی افریقایی تبار است که دارای نگرش جدید از هرمونتیک دین و زنان است. او مطالعات گسترده ای در زمینه اسلام و قرآن داشته و یکی از شاگردان فضل الرحمان و تحت تأثیر اندیشه‌های روش‌شناسانه او بوده‌است. امینه ودود دکترای خود را در رشته ادبیات عرب و مطالعات اسلامی را از پوهنتون میشیگان دریافت کرده و کتاب ” قرآن و زن را نگاشته است.  او از پدر و مادر مسیحی به دنیا امده است، سپس به دین بودایی گرویده است و در اخیر مسلمان شده است.

حمیرا ثاقب ریئس خبرگزاری زنان افغانستان در ملاقات با امینه ودوود

خبرگزاری زنان افغانستان  گفتگویی با امینه ودود داشته است که در لابه لای این گفتگو مباحث جالبی در مورد رابطه دین و زن مطرح گردیده است:

س.در قدم اول میخواهیم بپرسیم که نگاهتان به اسلام و فیمینیزم چیست و رابطه این دو را چگونه میبینید؟

 ج: من اول مسلمان بعدا فمینست شدم ، زمانی که فمینیست را در سال 1995 شروع کردم، همراه با یکی از خواهران مسلمان رفتم به بیجینگ و در آنجا تلاش میکردیم که یک جمعی از فمینیست ها را بسازیم ولی در آنجا ما با چند بحث مختلف مواجه شدیم . موضوع اول این بود که بحث اسلام و فمینیسم با هم در یک قالب قرار نمیگیرند، کسانی که فیمینیست هستند میگویند که فرد باید سکولار باشد اما برای زنانی که هم مسلمان اند و هم فمینیست بعضی مشکلات به میان می آید و برای من همین جنجال باعث شد تا سوالاتی در مورد فمینیزم بپرسم . یکی از این سوالات مهم این بود که تا بحال چه کسی اسلام را تعریف کرده است یا اینکه فمینیزم را تا به حال چه کسی کی تعریف کرده است ؟ و به ما چه کسی واژه ها، زبان و زندگی را یاد میدهد؟ من متوجه شدم مردان این مسایل را با دید مردانه خود تعریف کردند اما ما باید همه این مسایل را خود ما تحلیل و تشریح کنیم. در اسلام و در فمینیزم تفاوت های بسیار زیادی وجود دارد که هر کسی برای خودش آن را تعریف کرده و برای خود معنی بیرون کرده اند. هیچکدام از اینها اشتباه نیست بلکه نشاندهنده اینست که چقدر تضاد و اختلاف میان اینها بسیار زیاد است اما حتمی نیست که این اختلاف بد باشد؛ این تنوع و تعدد تعریف ها به ما کمک میکند تا تعریف جدیدی از خود داشته باشیم . کسانی میباشند که تعریف هایی دارند، من به آنها از دید دشمنی نمیبینم بلکه فکر میکنم آنها هم خواهرانم هستند به این دلیل که آنها هم قربانی تعریف مردانه از دین و فمینیزم شده اند. من دین و فمینیزم خود را از الله میگیرم و الله برای من یک موجود عادل است و یک اسلام عادل است . من کوشش میکنم تا خودم با خودم مهربان باشم و خودم این تعریف را پیدا کنم. فرقی نمیکند که یک شخص فیمینست هست یا نه بلکه موضوع هم اینست که شخص عادل هست یا نه؟ من قبلا فکر میکردم که اسلام در قلب من است و فمینیزم در بیرون از آن؛ بخاطریکه فکر میکردم این دو تا از هم جدا هستند ولی هر چقدر که زمان گذشت متوجه شدم که هم فیمینیزم و هم اسلام در قلب من است و من خوشحال  هستم که فمینیستی هستم که میخواستم باشم و حالا متوجه هستم که حالا ممکن است در بیرون سکولاریزم باشد یا فمینیسم باشد اما در دل من اسلام و فیمینیزم است و هیچ کدام از اینها یکدیگر خود را رد نمیکنند.

 س:  یکی از سوالات کلیدی که همواره برای خواننده گان ما مورد توجه است این است که بسیاری با اتکا به آیات قرآنکریم معتقدند که قرآن به مردان اجازه میدهد که خود را بالاتر از زنان در بحث حقوقی داشته باشند. شما بعنوان یک پژوهشگر مسائل دین و زنان چه دیدگاهی را برای بیرون رفت از این معضل که بتواند پیوند برابری را از نگاه اسلام ثابت بسازد میتوانید داشته باشید؟

 ج:  قرآنکریم شش هزار آیه دارد و از این شش هزار آیه تنها شش آیه هست که به مساوات و برابری  اشاره کرده است ولی این 6 آیه نماینده قرآن و آیه های دیگر قرآن نیست اگر ما و شما دقیقترقرآن شریف را بخوانیم و دلیل و تاریخچه نزول این آیه ها را بدانیم متوجه میشویم که این 6 آیه را کسانی به ضد زن استفاده میکنند که آنها مقصد شخصی خود را دارند. آنها یا میخواهند که دین را بد نشان بدهند یا میخواهند زن را کمتر نشان بدهند و یا اینکه به پای زن یک زنجیر بسته کنند و همیشه مهم است وقتیکه ما اینطور بحث ها را میشنویم متوجه این باشیم که کی و از کدام آدرس با  ما این بحث را مطرح میکند بخاطریکه اگر هدف او استفاده سوء آیه برعلیه زن باشد، نشاندهنده اینست که شخص کار درستی نکرده است؛ اگر او آیه قبل و بعد آن را بخواند و فضا را تحلیل کند متوجه میشود که همه آیه ها به مساوات و برابری اشاره داشته است. یک قسمت قرآن شریف را گفتن و استفاده آن برعلیه زنان کار کسانی هست که نمیخواهند قرآن شریف را بخوانند و در اینجا وظیفه ما اینست که دوباره قرآن شریف را از لحاظ جنسیت و فیمینیزم بخوانیم که در اینجا معنی و محتوای همان 6 آیه هم تغییر میکند.

 س.: با توجه به این سخنان ، منظور شما اینست که قرآنکریم باید تفسیر دوباره گردد و آیا ما این اجازه را از طریق یک زن به صورت واضح از متون قرآنکریم داریم که دوباره تفسیرش کنیم؟

 ج .امینه ودود: نه در قرآنکریم و نه در هیچ متون دیگر ذکر نشده که زن ها نمیتوانند تفسیر کنند . بله ما میتوانیم قرآنکریم را تفسیر کنیم و از لحاظ زنانه هم تفسیر کنیم بخاطر اینکه در قرآن کریم ذکر شده که تمام مردان و زنان همیشه باید بخوانند و تدریس کنند. این به این معنی هست که زنان باید چیزی را آموخته باشند و تدریس کنند و هیچگاه قیدی نیامده است که زنان نمیتوانند تفسیر کنند یا درس بدهند. این وضاحت در قرآن شریف وجود دارد که بعضی تفاسیر نسبت به تفسیر های دیگر بهتر هستند و به این اساس برای ما و زنان دیگر بهتر است تا تفسیر دیگر و زنانه یی را از قرآن شریف بنماییم. آغاز این مسئله با ما نیست زیرا مردمان و گروه های زیادی قبل از ما بوده اند که قرآنکریم را تفسیر نموده اند و ما بخشی از راهی هستیم که مفسران سالها آن را ادامه داده اند و چیز جدیدی نیست که ما بخواهیم در این قرن آغازش کنیم بلکه کاری هست که قبلا آغاز شده و ما آزادانه ادامه میدهیم و از زاویه ای به قرآن شریف نگاه کنیم که نشاندهنده عدالت، برابری و نگهدارنده حرمت زن است که در قرآنکریم این موضوع بار بار تاکید شده است .

س:  شما از یک چهره شناخته شده  بین الملللی برخوردار هستید و از طرفی شما قبلا گفته بودید که دین تان بودیسم و عیسویت بوده است و بعدا به اسلام رو آوردید، آیا امکان دارد که به دین دیگری هم رجوع کنید؟

 ج: نخیر من این موضوع را بعدا به شما توضیح میدهم .

 س:  قسمی که ما اجلاس سران مسلمان داریم، جدا از مبحث های دیگری که هست مثل مساوات ، سیستین اسلام ،  آیا برای اجلاس زنان فمینیست کاری شده است یا خیر؟ اگر داریم نتیجه چی بوده و تحلیل شما در این عرصه چی میباشد؟

 ج:  در سال 2009 وقتی که مساوات برای اولین بار برگذار شد ، ما حدود 250 نفر زن را از 49 کشور جهان جمع کردیم و همه اینها زنان مسلمانی بودند که باهم یکجا جمع شدند. اما در این موضوع دو مشکل وجود دارد؛زیرا این برنامه از سال 2009 تا بحال دیگر برگذار نشده است . اول اینکه ما زنان عالم دین کمتر ولی زنان فمینیست و فعالین بسیار زیادی داشتیم اما کسانی که تولید علم کنند بسیار کم بودند و وقتی میخواستیم  این جلسات را برگذار کنیم این جلسات پر میشد از فعالین ، نه از عالمان. حالا هم این برنامه وسیع تر شده است . هم عالمان فمینیست و هم فعالان فمینیست زیادی داریم. حالا فرصت شکل گرفتن این موضوع بیشتر است ولی بازهم تمام کمک هایی مالی که به زنان مسلمان میشود اکثرا از دو آدرس است یکی زنان سکولار فمینیست غربی هستند که دسترسی زیاد به پول دارند و همکار این حرکت هستند و دوم فیمینست های گالف میاید. ولی برای اینکه اینگونه جلسات را برگذار کنیم، این حرکت فعلا پول کافی ندارد که بتواند از تمام دنیا زنان را جذب کند.  کاری را که ما انجام میدهیم اینست که با گروه های کوچکتری کار میکنیم و در این حرکت با کشور های مختلف ارتباط داریم مانند همین برنامه یی که امروز داشتیم تا بتوانیم نتورک یا شبکه خود را بزرگتر نماییم؛ باید بگویم که در چنین شرایطی گروه هایی هم هستند که مجالس بزرگ را برگذار میکنند و ما بخشی از آنها میباشیم و زمانی که اجلاس سران مسلمان توسط مردان برگذار میشود نیاز به میلیون ها دالر دارد ، دلیل آن اینست که آنها به این پول هنگفت دسترسی دارند و میتوانند مصرف کنند اما ما کار و فعالیت بیشتر میکنیم و در این مقطعی که ما هستیم شاید اصلا نیاز نباشد که میلیون ها دالر را برای یک روز مصرف کنیم چون ما از اجلاس مردان این نتیجه را گرفتیم که آنها برای یک روز می آیند و صحبت میکنند اما هیچ چیزی تغییر نمیکند و قدم بزرگی برای دین برداشته نمیشود . به همین دلیل ما ترجیح میدهیم کار و فعالیت بیشتر نماییم اما پول کمتری مصرف کنیم.

 س:  آیا شما سیمین دوبوار دنیای اسلام هستید؟

ج: من همیشه سخنان و نقل قول های وی را برای تشریح فمینیزم استفاده میکنم و امیدوار هستم که همینطور باشد.

س:  سیمین دوبوار چقدر میتواند قابل پذیرش در محتوای اسلام و فعالیت های زنان در کشور های اسلامی باشد؟

ج:  قسمی که قبلا اشاره کردم من برای تشریح فیمینیزم از گفته ها و نقل قول های سیمین دوبوار استفاده میکنم و فکر میکنم موضوعات بسیاری در کتاب و گفته های سیمین دوبوار وجود دارد که ما میتوانیم از آن استفاده کنیم . همانطور که من همه چیز یک شخص را به دید انتقادی میبینم به این کتاب هم به دید انتقادی میبینم . تمام موضوعات داخل کتابش قابل قبول نیست ولی بسیاری از موضوعات مهم داخل کتابش موجود است که به ما کمک میکند که خود را منحیث یک زن بهتر بشناسیم. من هم کتاب امام غزالی و هم علمای دیگر را نیز میخوانم اما به آنها هم دید انتقادی دارم. خوب است که خوبی های هرچیزی را جذب و منتقد بدی های او باشیم .

 س: آمدن طالبان در افغانستان یک پروسه سیاسی هست، به نظر شما با توجه به قرائت سخت سنتی طالبان از دین ، چهره گفتمان زن مسلمان چطور میتواند پیشرفت کند؟

ج:  این یک مسئله هست که باید از لحاظ استراتیژیک به آن پرداخته شود و زنان افغانستان باید سرنوشت  خودشان را بسازند و تئوری طالبان را در تعریف و تاثیر دین دچار سوال بسازند و بتوانند تعریف جدیدی ایجاد کنند تا طالبان بدانند تنها تعریفی که از اسلام وجود دارد تعریف آنها نیست و این شاید یک پروسه دراز مدت باشد و زمان زیادی را نیاز داشته باشد . مسئله دیگر اینکه ما و شما باید به این نتیجه برسیم که هر چیزی با گفتگو و تبادل افکار حل میشود و طالبان گروهی اند که یک سرگذشت خشنی از اسلام دارند  و شاید تفسیر زنانه یی در افغانستان به میان بیاید اما به این معنی نیست که هر آنچه طالبان میگویند اشتباه است  و هر آنچه زنانی که دین را جدیدا تفسیر میکنند درست است؛ بخاطر اینکه ما بتوانیم برای همدیگر کار کنیم باید جاهایی و یا بحث هایی را پیدا کنیم که هر دو  بتوانند خود را در آن پیدا بتوانند .

س:  کار فرهنگی و مبارزاتی شما چقدر در مبارزات زنان تاثیرگذار بوده و مودل شما برای شروع کار فمینیستی کی است؟

ج.امینه ودود: وقتی که من تازه خواندن قرآن شریف را شروع کردم و مسلمان شدم از تاریخچه خشونت زنان دراسلام نمی فهمیدم . بعد از شروع خواندن قرآن کریم فهمیدم که قرآن چیزی نبود که برای ما گفته شده بود و تشریح کرده بودند بلکه موضوعات دیگری در قرآن بود و آیه هایی که از زنان حمایت میکند و متوجه شدم که تجارب زنان هم در تفسیر و هم در قانون  بسیار مهم است و من متوجه شدم که ما باید  از روی تجارب زنان تفسیر جدیدی بکنیم چون دین عادل است ، دین قدرتمند است و دین نمیخواهد که زنان تجارب بدی از دین داشته باشند اما متاسفانه اکثر زنانی که با آنها صحبت کردیم تجارب بد و تلخی داشتند و من همیشه کوشش کردم و توانستم که از روی مسئله تجارب زنان به دین و قرآن بنگرم و من همیشه کوشش کردم که در این راه تلاش خود را همیشه انجام دهم و حالا ما شاهد شکل گیری یک حرکتی هستیم که به این باور رسیده اند . در نخست من هیچ مدلی نداشتم  بعدا بسیار الگوها و مدل های مختلف پیدا کردم و به هر موضوع یک شخصیت مدل مختلف دارم و گفته میتوانم که یکی از الگوهایم هایم زین انور هست، زیبا میر حسینی ، استاد تاریخم است و برای موضوعات مختلف نقش ها و مودل های مختلف دارم .

س: پیام شما برای زنان مسلمان افغانستان  چیست؟

 ج: او خدای زن است؛ شما را همانطور که میخواست خلق کرده است و شما صاحب دین هستید ، شما صاحب قران هستید و شما صاحب خودتان هستید و به همین دلیل میتوانید نظر خودتان را داشته باشید، میتوانید راه خودتان را پیدا کنید و دین را تفسیر کنید و  شما آینده افغانستان هستید.