زنان چالشها و راه حل ها

37
مرتضی صارم استاد دانشگاه

زنان از دير باز بدينسو مشكلات زيادي را در افغانستان سپري نموده اند و كمتر كساني بودند در ميان زنان كه از حقوقشان دفاع نموده و براي تأمين حقوق حقيقي زنان صداي خويش را بلند نموده باشند.

از اين كه زنان در طول دهه هاي گذشته با چه مشكلاتي رو برو بوده اند و دوران سياه طالبان چه تأثيري بر زندگي اجتماعي زنان در جامعه داشته است مي گذريم و مي پردازيم به چالشهای كنوني فرا راه زنان و اينكه چگونه باید از این چالشها  عبور نموده و آنها را از میان برداریم.

با اينكه نهاد هاي زياد مدافع حقوق زنان و وزارتي به نام وزارت امور زنان طي حدود یک دهه گذشته فعاليت مي نمايند، هنوز مشكلات زيادي وجود دارد كه مانع رسيدن زنان به حقوق انساني و اسلامي شان می گردد.

مي خواهم قبل از ذكر مشكلات موجود در نقاط مختلف كشور نكته اي را كه به نظرم درست مي آيد به عرض برسانم، ما اگر بخواهيم در افغانستان در رابطه به حقوق زن بگوييم و زن را چنانچه لايق او است در جامعه مطرح سازيم بايد از مسايلي كه اسلام در رابطه به زن گفته است شروع كنيم. زيرا در پرتو شعاير اسلامي مي توانيم گامهاي سريعتري به سوي هدف برداريم.
بياييد اين طور فكر كنيم كه ما در نقاط مختلف افغانستان و به خصوص درآنجايي كه زنان از حقوق خويش از جمله تعليم و تربيه، انتخاب همسر وساير حقوق شان محروم اند چگونه راه حل هايي را پيشكش نماييم.

در ابتدا مي خواهم چالشها را به دسته هاي ذيل تقسيم نمايم:

  • ازدواج (محروم بودن زنان از انتخاب همسر، حق مهر، تبادله دختران در برابر پول و اموال و…
  • نعليم و تربيه (محرم بودن دختران از رفتن به مكتب و تحصيل علم و دانش)
  • زندگي اجتماعي زن در جامعه (فعاليت هاي اجتماعي چون كار كردن در بيرون از منزل اشتراك در شورا ها، ابراز نظر در تصميم گيري هاي جمعي و…)

بحث در رابطه به همهء اين موضوعات به وقت زيادي ضرورت دارد و مشكل است تا همه اين موارد را در يك يا دو صفحه برشتهء تحرير در آورد، بنا بر اين در اين قسمت فقط به موضوع ازدواج مي پردازيم و در بحث هاي آينده در رابطه به موضوعات ديگر نيز خواهيم پرداخت.

 ازدواج:
موضوع ازدواج از نظر قرآن و بررسي اينكه قرآن چه ديدي نسبت به ازدواج داشته است:

خداوند (ج) در آيهء 21 سورهء روم چنين مي فرمايد: و از نشانه هاي او اين است كه همسراني از جنس خودتان براي شما آفريد تا در كنار آنان آرامش بيابيد، و در ميان تان مودت و رحمت قرار داد، در اين نشانه هاي است براي گروهي كه تفكر مي كنند.

و در جاي ديگر در آيه 32 سورهء مباركهء النور مي فرمايد: ترجمه: «مردان و زنان بي همسر خود را همسر دهيد، همچنين غلامان و كنيزان صالح و درستكار تان را، اگر فقير و تنگ دست باشند، خداوند از فضل خود آنان را بي نياز مي سازد، خداوند گشايش دهنده و آگاه است.»

رسول اكرم (ص) مي فرمايد: «در چهار موقع عنايت و رحمت حق متوجه انسان مي شود: اول به وقت باريدن باران، دوم به هنگام نظر كردن فرزند به صورت پدر از باب مهر و محبت، سوم در آن زماني كه در خانهء كعبه باز مي شود و چهارم وقتي كه عقد و پيمان ازدواج بسته شده، و دو نفر با يكديگر جهت زندگي جديد وارد عرصه نكاح مي شوند.»

انتخاب همسر حقي است كه اسلام به هر مرد و زن مسلمان داده است، چنانچه زماني كه حضرت علي (ع) براي خواستگاري حضرت فاطمه دختر رسول خدا (ص) آمد، پيامبر (ص) با حضرت فاطمه زهرا  مشوره نموده وي را در تصميم گيري آزاد گذاشت و حضرت فاطمه رضايت خود را با علامت سكوت اظهار داشت.

بر خلاف تعاليم اسلامي به رواجهاي ارجعيت داده مي شود كه در نتيجهء ان نه تنها زنان از حقوق اسلامي شان مستفيد نمي شوند بلكه زشت رفتاري هايي در چهار چوب خانواده مواجه مي شوند كه در بسياري موارد كرامت انساني انان نيز پامال مي گردد، و در بعضي از مناطق افغانستان والدين دختران را به زور مجبور به ازدواج مي كنند، حتي مواردي هم ديده شده كه والدين دختران خويش را در مقابل امتعه يا پول معامله مي كنند كه اين هر دو عمل از نظر علماي اسلامي جواز ندارد.

پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد: «معاوضه (تبادله) دختر و يا خواهر در مقابل پول و اموال در اسلام ممنوع است.

عواملي كه اين مشكل را در بعضي از نقاط كشور به وجود آورده است اين است كه زنان از حقوق اسلامي و حقوقي كه قانون اساسي افغانستان براي ايشان داده است آگاهي ندارند و از طرفي هم سؤ استفاده بعضي از افراد از اين فرصت و عدم آگاهي زنان باعث بوجود آمدن مشكلات فوق الذكر مي شود.

عواملي ديگري نيز چون سطح پايين دانش اسلامي مردم به طور عموم فقر، بيشوادي و كم سوادي نيز در به وجود آوردن چنين مشكلاتي دخيل مي باشند.

براي از بين بردن اين مشكل، نقش روشنفكران، علما و كساني كه از قوانين شرعي و اسلامي اگاهي دارند مهم ارزيابي شده است. چنانچه اگر سطح آگهي مردم عام از شعاير اسلامي و اوامر و نواهي ذكر شده در كلام الهي، بالا رود و ايشان در رابطه به حقوق خويش و قوانين اسلامي آگاهي پيدا كنند از بين بردن اين مشكلات بسا آسان خواهد شد.

يكي از موارد ديگر نقض حقوق زنان محروم بودن آنان از حق مهر و وادار ساختن زنان به ازدواج هاييست كه در آن به صفت زن دوم، سوم و يا چهارم به خانه شوهر مي رود.

مهر حقي است كه اسلام به هر زن مسلمان داده است و به گفته استا مرتضي مطهري، مهر تدبيري است از ناحيه قانون خلقت براي بالا بردن ارزش زن و قرار دادن او در سطح عاليتر.

خداوند (ج) در آيه چهارم سورهء مباركه نساء مي فرمايد: «و مهر زنان را به عنوان هديه اي الهي با ميل و رغبت (بدون چشم داشت و منت گذاري) به خودشان بدهيد.

پيامبر بزرگ اسلام(ص) هيچ گاهي حاضر نبود تا زني بدون مهر در ازدواج مردي در آيد. در داستاني با اندك اختلاف در كتب شيعه و سني چنين آمده  است: زني آمد به خدمت پيغمبر اكرم و در حضور جمع ايستاد و گفت: «يا رسول الله مرا به همسري خود بپذير. رسول اكرم در مقابل تقاضاي زن سكوت كرد، چيزي نگفت، زن سر جاي خود نشست. مردي از اصحاب بپا خاست و گفت: يا رسول الله، اگر شما مايل نيستيد، من حاضرم.

پيغمبر اكرم سوال كرد: مهر چي ميدهي؟

مرد گفت: هيچي ندارم.

پيامبر: برو به خانه ات شايد چيزي پيدا كني و بعنوان مهر باين زن بدهي.

مرد بخانه اش رفت و برگشت و گفت: در خانه ام چيزي پيدا نكردم.

پيامبر: باز هم برو بگرد، يك انگشتر آهني هم كه بياوري كافي است

دو مرتبه رفت و برگشت و گفت: انگشتر آهني هم در خانه ما پيدا نميشود، من حاضرم همين جامه اي كه به تن دارم مهر اين زن نمايم. يكي از اصحاب كه او را ميشناخت گفت: يا رسول الله، بخدا اين مرد جامه اي غير از اين جامه ندارد. پس نصف اين جامه را مهر زن قرار دهيد. پيغمبر اكرم فرمود: اگر نصف اين جامه مهر زن باشد كداميك بپوشند؟ هر كدام بپوشند ديگري برهنه ميماند، خير اينطور نميشود. مرد خواستگار سر جاي خود نشست. زن هم به انتظار جاي ديگري نشسته بود، مجلس وارد بحث ديگري شد و طول كشيد. مرد خواستگار حركت كرد تا برود، رسول اكرم او را صدا كرد: بيا.

آمد!
پيامبر: قرآن بلدي؟‌ مرد جواب داد بلي يا رسول الله، فلان سوره و فلان سوره را بلدم. رسول خدا پرسيد ميتواني از حفظ قرائت كني؟ شخص گفت: بلي ميتوانم. رسول خدا (ص) فرمود بسيار خوب، درست شد، پس اين زن را بعقد تو در آوردم و مهر او اين باشد كه تو به او قرآن تعليم بدهي. مرد دست زن خود را گرفت و رفت.

قانون مدني كشور نيز موضوع مهر كه حق اسلامي زنان است را ناديده نگرفته و در ماده 110 خويش مي نويسد: مهر ملكيت زوجه (زن) محسوب مي شود، زوجه (زن) ميتواند هر نوع تصرف مالكانه در مهر خويش داشته باشد.

نظر به آيتي كه ذكر كرديم و همچنان با توجه به ماده 110 قانون مدني چنين به اثبات مي رسد كه اسلام و قانون مدني كشور به صراحت اين حق را به زنان داده است بنا برين مهر زنان بايد بعد از خواندن خطبهء نكاح براي زنان داده شود.

اما متأسفانه در كشور ما چنين نيست زيرا تعداد زيادي از زنان و مردان از اين دستور الهي آگاهي ندارند و نمي دانند كه مهر چيست؟ و چه زماني بايد به زن داده شود، حتي گاهي موضوع طويانه و مهر را يكي مي دانند و فكر مي كنند كه مهر همان طويانه اي است كه از طرف خانوادهء دختر براي خانوادهء پسر تعيين مي شود و خانوادهء پسر مقدار تعيين شده را به خانوادهء دختر ارائه مي كنند.

در بيسياري موارد مهر براي زن حين نكاح تعيين مي شود اما تا آخر عمر زن از آن نه خبر مي شود و نه به او مهر تعيين شده داده مي شود.

در موارد ديگر، مردم به اين نظر اند كه مهر بايد در صورت اتفاق طلاق و جدايي مطرح شود، در غير آن از آن جايي كه زن و شوهر زندگي زنا شوهري مشتركي دارند، و اين كه زن مهر خود را از شوهر بخواهد يك عمل نادرست و خلاف آداب زنا شوهري شمرده مي شود.

در اين قسمت نيز وظيفهء علماي ديني، ملا امان مساجد و روشنفكران بيشتر از ديگراان است است كه در رابطه به مسايل اسلامي و قانوني مهر به مردم آگاهي لازم و معلومات مفيد ارائه نمايند تا همه بدانند كه مهر چيست؟، چه وقت؟ و چرا بايد به زن داده شود.