نکته‌ی مهمی که باید درباره شیر مادر دانست

82

شیر مادر حاوی مواد بسیار مفید برای کودک است. اما تا چه مدت و به چه اندازه باید به نوزاد شیر مادر داد؟ این موضوع در فرهنگ‌های مختلف، متفاوت است.

شیر مادر چگونه تولید می‌شود؟
شیر مادر در زمان حاملگی تولید می‌شود. هورمون‌های پروگسترون و پرولاکتین ۲۴ ساعت پس از زایمان، غدد شیری مادر را به راه می‌اندازند. اما زمان بیرون آمدن شیر از پستان مادر را خود فرزند با مکیدنش تعیین می‌کند. افزون بر این، هورمون پرولاکتین سیستم عصبی و میزان تولید شیر را نیز تنظیم می‌کند.

چرا شیر مادر مفید است؟
گفته می‌شود که شیر مادر همانند کوکتلی شگفت‌انگیز است. در هفته‌های اول پس از تولد نوزاد، شیر مادر از عفونت‌های روده نوزاد جلوگیری می‌کند، به هضم غذا کمک می‌کند و مانع نفخ کودک می‌شود. علاوه بر این، شیر مادر سیستم دفاعی بدن کودک را قوی می‌کند. همچنین مکیدن از پستان مادر به تقویت فک نوزاد کمک می‌کند.

شیر مادر حاوی چه موادی است؟
لیست موادی که داخل شیر مادر هستند طولانی است. اما مواد اصلی آن مواد معدنی، ویتامین، چربی‌های مختلف و اسیدهای آمینه هستند. افزون بر این، در شیر مادر نیکلئوتیدهایی نیز وجود دارند که ماده اصلی برای تولید دی. ان. ای. هستند و همچنین هیدرات‌های کربن که انرژی بدن را تامین می‌کنند.

“شیرهای مختلف” شیر مادر
در اولین روز شیر دادن، غدد پستانی مادر شیری تولید می‌کنند که مواد غذایی متعددی دارد. از روز چهارم به بعد، شیر دیگری تولید می‌شود. اما از روز دهم به بعد غدد پستانی شیر “رسیده” را تولید می‌کنند. اما این یک طبقه‌بندی کلی است. در بیشتر مواقع ترکیبات شیر مادر بر طبق رشد کودک تغییر می‌کنند.

میزان تولید شیر مادر چه مقدار است؟
پستان مادر روزانه تا یک لیتر شیر تولید می‌کند. نوزاد هم هر بار بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلی لیتر شیر می‌نوشد. اما پستان مادر خود را با نیازهای نوزاد وفق می‌دهد و قادر به تغییر این میزان از تولید نیز هست.

تا چه زمانی باید به فرزند شیر داد؟
درباره مدت زمان شیر دادن فرضیه‌های متعددی وجود دارد. برای مثال سازمان بهداشت جهانی توصیه می‌کند که به نوزاد دست‌کم تا ۶ ماهگی شیر مادر داده شود.

تفاوت‌های فرهنگی
زمای شیر دادن به یک نوزاد، در فرهنگ‌های مختلف، متفاوت است. برای مثال مادران در کشورهای آفریقای مرکزی تا ۴ سال و نیم به فرزندانشان شیر می‌دهند. در کل، مادران در فرهنگ‌های مختلف به طور متوسط ۳۰ ماه به نوزادشان شیر می‌دهند.

شیر مادر به جای شیر دایه
در زمان‌های قدیم این دایه‌‌ها بودند که به نوزادان شیر می‌دانند. اما این امر در قرن ۱۸ میلادی تغییر کرد و پس از آن دیگر خود مادرها به فرزندانشان شیر می‌دادند.

شیر دادن در ملاعام
شیردادن در ملاعام در همه کشورهای اروپایی به صورت یکسان پذیرفته نشده است. برای مثال معمولا در کشورهای انگلوساکسن شیر دادن در ملاعام امری ناخوشایند محسوب می‌شود و اگر عکسی از آن برای مثال در فیسبوک باشد، آن عکس به سرعت پاک می‌شود.

تفاوت شیر دادن انسان با حیوان
انسان و حیوان در رابطه با شیر دادن به فرزندانش با هم تفاوت دارند. در حالی که انسان هر زمان که بخواهد می‌تواند بچه را از شیر خود بگیرد، بچه‌های حیوانات مدت زمان طولانی به مادر خود وابسته هستند. آنها تنها زمانی می‌توانند خود را از شیر مادر جدا کنند که خود به طور مستقل قادر به تهیه و فراهم کردن غذای خود باشند.

شیر مادر، یک کوکتل شگفت‌انگیز

شیر مادر تنها یک ماده‌ی غذایی نیست، بلکه برای سلامتی نوزاد بسیار مفید است و حتی روی هوش و روان او تاثیر می‌گذارد. جالب اینجاست که پسرها شیر متفاوتی از مادر دریافت می‌کنند تا نوزادانی که دختر هستند.

نوزادان پسر از پستان مادر شیری مرکب از مواد غذایی و پروتئین‌های بسیار سودمند دریافت می‌کنند. اما شیر مادر برای نوزادان دختر فاقد بسیاری از مواد مفید شکرین است. به نظر زیست‌شناسان دلیل این امر آن است که مردها در حقیقت توانایی تولید کودکان بسیاری را دارند، اما حاملگی زنان ماهها طول می‌کشد. در نتیجه مادر شیردهنده می‌کوشد در آینده‌ای بهتر با سود بیشتر سرمایه‌گذاری کند.

دانشمندان پس از سال‌ها تحقیق درباره‌ی شیر مادر به این نتیجه رسیده‌اند که فرمول معینی از شیر مادر وجود ندارد. ترکیب مواد شیر مادر بر اساس سن و جنسیت نوزاد، شرایط زندگی مادر و بسیاری از عوامل ناشناخته‌ی دیگر، تغییر می‌کند.

در میان کارشناسان این امر آشکار شده است که شیر مادر بیشتر از یک ماده‌ی غذایی است. این مایع از آسیب‌پذیری نوزادان در مقابل بیماری‌ها می‌کاهد و به آنها کمک می‌کند از تندرستی بدن خود در مقابل باکتری‌ها و ویروس‌ها بهتر دفاع کنند.

مواد تشکیل‌دهنده‌ی شیر مادر و عملکرد آنها

شیر مادر تشکیل می‌شود از ۹۰ در صد آب، ۶ در صد شکر شیر و یک سری شکرها و پروتئین‌های دیگر. برای مثال ماده‌ی کاسئین که پروتئین شیراست، در بدن نوزاد هضم می‌شود و پس از آن او را با اسیدهای آمینه تامین می‌کند.

سایر مواد پروتئینی در دستگاه گوارشی نوزاد ذخیره می‌شوند تا در موقع نیاز میکروب بیماری‌های مختلف را از بین ببرند. برخی دیگر در رشد کودک تاثیر می‌گذارند، به خصوص بر رشد غشای مخاطی روده. به همین دلیل کودکانی که در دوران نوزادی شیر مادر نخورده‌اند بیشتر با مشکلات دستگاه گوارشی مواجه می‌شوند.

افزودن مواد توسط بدن مادر

دانشمندان دانشگاه کالیفرنیا درباره‌ی شیوه‌های جدیدی برای شناسایی و طبقه‌بندی مواد شیر مادر تحقیق می‌کنند. یکی از دانشمندان کشف کرده است که مادرها به شیر خود مجموعه‌ای از تقریبا ۲۰۰ ترکیبات زنجیره‌ا‌‌ی حاوی شکرهای مختلف اضافه می‌کنند. این زنجیره‌های شکر ماده‌ی کلوستروم را تولید می‌کنند. کلوستروم بعد از آب و لاکتوز، سومین ماده‌ی اصلی تشکیل‌دهنده‌ی شیر مادر است. زنجیره‌های شکر برای مثال حتی گروه‌های خونی را نیز کدگذاری می‌کنند. همین امر باعث می‌شود که هنگام پیوند زدن بافتی به بدن، آن بافت توسط بدن دفع شود.

این ترکیبات زنجیره‌ای حاوی شکر، به صورت فردی به شیر مادر اضافه می‌شوند. به این معنا که هر مادری بر اساس شرایط ویژه‌ی خود به گونه‌ای غیرارادی و ناخودآگاه ترکیب خاصی از شیر خود را به نوزاد می‌دهد. می‌توان گفت که مادر به این وسیله مهر شخصی خود را بر نوزاد می‌زند.

رابطه‌ی شیر مادر با هوش نوزاد

دانشمندان همچنین به این نتیجه رسیده‌اند که شیر مادر بر ضریب هوشی کودک تاثیر دارد. بنا به پژوهش‌های علمی نوزادانی که شیر مادر مصرف کرده‌اند، ضریب هوشی بالاتری دارند از نوزادانی که شیر مادر نخورده‌اند.

افزون ‌براین، دانشمندان از طریق میمون‌های ماکاک به این نتیجه رسیده‌اند که شیر مادر می‌تواند بر شخصیت نوزاد تاثیر بگذارد. اگر مادری ناراحتی عصبی یا استرس داشته باشد، هورمون استرسی کورتیزول وارد شیرش می‌شود. این هورمون باعث می‌شود که فرزندان پسر در آینده ستیزه‌جو بار بیایند